Interpelacja nr 15612 do ministra finansów w sprawie strat podatkowych i utraconych wpływów do budżetu państwa z tytułu pomniejszenia przez banki zobowiązań podatkowych od osiąganych przychodów

Szanowny Panie Ministrze!

System podatkowy w Polsce przewiduje szereg zwolnień i przywilejów przyznanych bankom. Wśród nich przykładowo należy wskazać na możliwość pomniejszania zobowiązań podatkowych od osiąganych przychodów, m.in. z tytułu tworzenia rezerw celowych i wynikających stąd w konsekwencji możliwości pomniejszania swych zobowiązań podatkowych, czyli kwoty podatku za 2009 r., o kwotę równowartości 40%, kwoty 8% wartości rezerw celowych za dany rok, przy czym wspomniane 8% kwoty dotyczy całkowitej wartości utworzonych i niezaliczanych na poczet kosztów uzyskania przychodów rezerw celowych na pokrycie należności z tytułu kredytów i pożyczek zakwalifikowanych przez banki jako stracone i wątpliwe oraz należności z tytułu udzielonych gwarancji i poręczeń spłaty kredytów i pożyczek zakwalifikowanych jako stracone i wątpliwe.

Banki mają możliwość preferencyjnego traktowania rezerw na ryzyko ogólne: mogą zaliczać je w poczet kosztów uzyskania przychodów, mogą preferencyjnie traktować przychody wynikające z tytułu zbycia kredytów funduszowi sekurytyzacyjnemu. Środki te nie są traktowane jako podlegające opodatkowaniu. Banki posiadają również uprawnienia zwolnienia podatkowego od czynności cywilnoprawnych, korzyści podatkowych związanych z tworzeniem rezerw obowiązkowych, zwolnień z podatku VAT w odniesieniu do usług pośrednictwa świadczonych przez banki.

W dokumencie Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego „Sektor bankowy – podstawowe dane 12/2009” wskazana została kwota 12 004 000 000 PLN (dwanaście miliardów cztery miliony PLN) jako saldo rezerw celowych/odpisów z tytułu utraty wartości. Są to dokonane przez sektor bankowy (ogółem) odpisy i rezerwy na kredyty zagrożone i utracone. Informacja ta została potwierdzona również przez Narodowy Bank Polski oraz wielokrotnie była cytowana w prasie.

Czy kwota ta jest odzwierciedleniem rzeczywistej sytuacji sektora bankowego i na ile w związku z tym Ministerstwo Finansów szacuje straty podatkowe i utracone wpływy dla budżetu państwa z powodu skali tych odpisów?

To pytanie jest szczególnie istotne w związku z powiększającym się deficytem budżetowym w bieżącym roku.

Czy Ministerstwo Finansów dokonało, choćby szacunkowej, wyceny strat finansowych i uszczupleń podatkowych budżetu państwa wynikających z pomniejszenia przez banki komercyjne kwoty podlegającej CIT poprzez zakwalifikowanie 12 mld PLN do bankowych rezerw celowych/odpisów z tytułu utraty wartości (kalkulacje dokonane przy uwzględnieniu ww. kwoty
wskazują na przedział od 73 mln PLN do 2,3 mld PLN, w zależności od przyporządkowania do kategorii rezerw bądź odpisów)? Czy dokonano analizy tych zjawisk i ich konsekwencji dla dochodów podatkowych budżetu państwa?

Z poważaniem

Poseł Jarosław Stawiarski

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2010 r.

Odpowiedź Ministerstwa Finansów

Szanowny Panie Marszałku!

Odpowiadając na nadesłaną przy piśmie z dnia 15 kwietnia 2010 r. (znak: SPS-023-15612/10) interpelację pana posła Jarosława Stawiarskiego z dnia 6 kwietnia 2010 r. w sprawie strat podatkowych i utraconych wpływów do budżetu państwa z tytułu pomniejszania przez banki zobowiązań podatkowych od osiąganych przychodów, przedstawiam wyjaśnienia dotyczące tych kwestii.

Pragnę uprzejmie poinformować, że ocena tworzonych przez banki w ciężar kosztów rezerw celowych (odpisów aktualizujących), wykazanych w sprawozdawczości banków za 2009 r., nie należy do właściwości ministra finansów.

W myśl ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym organem właściwym w sprawach nadzoru nad rynkiem finansowym jest niezależna od ministra finansów Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). Nadzór sprawowany przez KNF nad rynkiem finansowym obejmuje m.in. nadzór bankowy zgodnie z przepisami ustawy Prawo bankowe, ustawy o Narodowym Banku Polskim oraz ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających.

Szczególną rolę w sprawowaniu nadzoru nad bankami odgrywa NBP, do głównych zadań którego należy pełnienie funkcji banku banków, przejawiające się oddziaływaniem na system bankowy w sposób umożliwiający realizowanie przyjętej polityki pieniężno-kredytowej, kreowaniem stabilności, rozwoju i sprawności funkcjonowania systemu bankowego, oraz tworzenie warunków zapewniających płynność sektora bankowego.

W związku z tym minister finansów nie dokonuje bezpośrednio oceny wpływu utworzonych przez banki rezerw celowych (odpisów aktualizujących) na rzeczywistą sytuację sektora bankowego.
Niezależnie od powyższego, nie mogę podzielić poglądu pana posła, iż rezerwy celowe (odpisy aktualizujące) w bankach jako koszty podatkowe kreują jedynie straty podatkowe i wpływają na pomniejszenie wpływów do budżetu.

Pragnę wyjaśnić, że zgodnie z rozwiązaniem systemowym wynikającym z ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oceny rzeczywistego wpływu na podstawę opodatkowania w bankach rezerw celowych (odpisów aktualizujących) należy dokonywać nie tylko w aspekcie kosztów uzyskania przychodów, lecz także w aspekcie przychodów podatkowych. Samo zaliczenie w bankach rezerw celowych (odpisów aktualizujących) do kosztów uzyskania przychodów nie odzwierciedla rzeczywistego ich wpływu na podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych do przychodów podatkowych w bankach zaliczane są kwoty stanowiące równowartość rozwiązanych lub zmniejszonych rezerw, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 26, zaliczonych uprzednio do kosztów uzyskania przychodów. Podobne rozwiązanie ma zastosowanie do odpisów aktualizujących (art. 38b ust. 2 ustawy). Na gruncie przepisów dotyczących tworzenia rezerw celowych lub zmniejszenia rezerw celowych (odpisów aktualizujących) dokonuje się, po wygaśnięciu przyczyn ich utworzenia, zmniejszenia się ekspozycji kredytowej, zmiany kategorii ekspozycji kredytowej na kategorię o niższym stopniu ryzyka, wzrostu wartości zabezpieczenia
pomniejszającego podstawę tworzenia rezerw celowych, wzrostu wartości rezerwy na ryzyko ogólne, umorzenia, przedawnienia lub nieściągalności ekspozycji kredytowych.

Reasumując, należy stwierdzić, że rzeczywisty wpływ w roku podatkowym na podstawę opodatkowania i podatek dochodowy w bankach ma różnica (dodatnia albo ujemna) pomiędzy kwotą przychodów podatkowych, odpowiadającą równowartości rozwiązanych lub zmniejszonych rezerw celowych (odpisów aktualizujących) zaliczonych uprzednio do kosztów uzyskania przychodów, a wartością rezerw celowych i (odpisów aktualizujących) zaliczonych w roku podatkowym do kosztów uzyskania przychodów, tj. po uprawdopodobnieniu nieściągalności wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek) oraz udzielonych gwarancji i poręczeń spłaty kredytów i pożyczek.

Z istoty rozliczeń rezerw celowych (odpisów aktualizujących) w bankach, w kontekście ich wpływu na podstawę opodatkowania, wynika, że ostateczne ich rozliczenie jest neutralne podatkowo.

Ponadto uprzejmie informuję, iż zeznania podatkowe CIT-8 składane przez podatników, w tym także przez banki, zawierają pozycję kosztów uzyskania przychodów ogółem, tj. bez wyszczególnienia ich rodzajów, w tym także bez rezerw celowych (odpisów aktualizujących) zaliczonych do kosztów podatkowych. Nie ma zatem możliwości ustalenia, na podstawie danych zawartych w zeznaniach CIT, kwoty rezerw celowych (odpisów aktualizujących) zaliczonych do kosztów podatkowych.

Uprzejmie informuję, że dane dotyczące sumy należnego za 2009 r. podatku dochodowego od banków, w tym od banków komercyjnych, wynikające z zeznań CIT-8, będą dostępne nie wcześniej jak pod koniec czerwca 2010 r.

Na podstawie danych zawartych w „Raporcie o sytuacji banków w 2008 r.” (źródło: Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, strona www.knf.gov.pl), dotyczących bilansowych wyników finansowych, rezerwy celowe (odpisy aktualizujące), według stanu na koniec grudnia 2008 r. w odniesieniu do banków komercyjnych, wyniosły 16 109,5 mln zł, natomiast kwota rozwiązanych rezerw celowych (odpisów aktualizujących) wyniosła 11 314,7 mln zł, co daje różnicę w wysokości 4794,8 mln zł.

W rzeczywistości kwota rezerw zaliczonych do kosztu uzyskania przychodów powinna być znacznie niższa. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że tylko część ze wskazanej kwoty rezerw celowych (odpisów aktualizujących) w roku podatkowym może być uznana za koszt uzyskania przychodów.

Wyodrębnienie w bankach takich kosztów uzyskania przychodów następuje w oparciu o cechy danej wierzytelności, charakter dłużnika oraz terminowość spłaty. Brak tych danych uniemożliwia oszacowanie rzeczywistych skutków budżetowych w roku podatkowym dotyczących rezerw celowych (odpisów aktualizujących).

Źródło: www.podatki.biz